Ngày cuối trong đời Socrates – Plato 

Sách được đặt tại: Thư viện trung học

Tác giả: Plato

Dịch: Đỗ Khánh Hoan

Nxb: Thế giới

Năm xb: 2015

351tr.

Khổ: 21cm

Plato vừa là học trò xuất sắc của Socrates, vừa là nhân chứng đã viết Ngày cuối trong đời Socrates. Cuốn sách tập hợp bốn cuộc đối thoại, ghi lại thời khắc cuối đời Socrates và những lời biện giải đanh thép của ông.

Euthyphro – phần đầu trong sách, dựng chân dung Socrates như một thầy giáo qua nghệ thuật biện chứng. Ông tìm cách đánh thức, khuyến khích con người từ bỏ trạng thái tin tưởng vào ý niệm hoang dã, mù mờ, thôi thúc tìm hiểu, nhận định bằng phê phán chủ quan với vấn đề đạo đức.

Trong phần Apologia (Biện giải), Socrates dùng những lời biện luận, lý giải đanh thép cho mình. Ông thẳng thắn nói ông là ruồi trâu được phái tới đánh thức dân Athens rời bỏ giấc ngủ giáo điều, đồng thời khuyến khích họ suy ngẫm về mục đích sống ở đời. Qua lời lẽ có thể thấy Socrates nhìn đời theo lẽ giản đơn, thực tiễn.

Đoạn Cristo kể lại việc Socrates đang ở tù, chờ thụ án. Người bạn già Cristo do yêu mến, quý trọng mà thực hiện một kế hoạch vượt ngục, chuẩn bị đầy đủ một cuộc sống sung túc cho Socrates ở miền đất khác. Nhưng vị hiền triết đã từ chối bỏ trốn. Ông thừa nhận mình có ràng buộc với thành quốc. Lý lẽ Socrates đưa ra để từ chối đã khiến ông trở thành tấm gương sáng về đạo đức. Ông cho rằng nếu muốn sống vài năm nữa là kéo lê cuộc đời vô ích, vô nghĩa; và nếu bỏ trốn thì chính là từ bỏ địa vị làm người trên trần gian, đó còn là hành vi bất trung, bất chính.

Đối thoại cuối cùng – Phaedo – là những giờ phút cuối trong đời Socrates, ông gặp gỡ thân hữu và bàn luận về trạng thái linh hồn bất tử. Trong phần này, hình ảnh Socrates mờ dịu, cuốn hút vì gần cõi chết, nhường chỗ cho mầm mống tư tưởng của ông phát triển thành tư tưởng của Plato.